Ρωσία: Ανάλυση – Πού πάει η οικονομία και η ενέργεια;

Gazprom 1

Η Ρωσία ανακοίνωσε την περασμένη Τετάρτη τα ποσοστά παραγωγής φυσικού αερίου και πετρελαίου για το έτος 2012. Χαρακτηριστικό είναι ότι η παραγωγή πετρελαίου ανέβηκε σε επίπεδο ρεκόρ από την εποχή της πτώσης της Σοβιετικής Ένωσης, ενώ του φυσικού αερίου μειώθηκε σε μεγάλο βαθμό.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Υπουργείου Ενέργειας της Ρωσίας, η παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου μαζί, παρουσίασε άνοδο 1,3%, με αυτήν του πετρελαίου να φτάνει τα 10,4 βαρέλια την ημέρα. Το προηγούμενο ρεκόρ σημειώθηκε πέρυσι με 10,28 βαρέλια την ημέρα. Το μεγαλύτερο νούμερο όλων των εποχών είχε σημειωθεί επί Σοβιετικής Ένωσης, όταν όλες οι χώρες της ΕΣΣΔ μαζί είχαν παράξει το 1988 12,4 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα.

Με τα νέα ποσοστά αύξησης, η Ρωσία μπορεί να καταστεί η μεγαλύτερη παραγωγός πετρελαίου παγκοσμίως, ξεπερνώντας την Σαουδική Αραβία. Αλλά αυτό είναι σχετικό. Η Σαουδική Αραβία έχει την ικανότητα να αυξήσει άμεσα την παραγόμενη ποσότητα, σε περίπτωση που υπάρξει παγκόσμια ανάγκη, καθορίζοντας τη διεθνή οικονομία, λόγω καλύτερων υποδομών. Επιπλέον, η Ρωσία δεν έχει πρόσβαση σε αγορές στις οποίες δεν έχει φτιάξει αγωγούς, οπότε και περιορίζεται η δυνατότητά της να παράξει κέρδη. Χαρακτηριστικό είναι ότι τα στοιχεία που δημοσίευσε το ρωσικό υπουργείο, δείχνουν ότι οι εξαγωγές πετρελαίου σε εκτός τέως Σοβιετικής Ένωσης, μειώθηκαν κατά 0,3%.

Αντίθετη ήταν η εικόνα για το φυσικό αέριο. Η παραγωγή του μειώθηκε κατά 2,3%, φτάνοντας τα 655 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, λόγω απώλειας πωλήσεων στην ευρωπαϊκή αγορά, από την οποία εξαρτάται άμεσα η Ρωσία. Η ποσότητα παραγωγής της κρατικής Gazprom έπεσε από τα 513,1 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα το 2011, στα 478,8 δισ. κ.μ. το 2012.

Τα στοιχεία για την Gazprom δείχνουν ότι δεν κατεβλήθη η απαιτούμενη προσπάθεια διαφοροποίησης των τελικών προορισμών / αγορών πώλησης του φυσικού αερίου. Αυτό έχει να κάνει με το γεγονός ότι το πρόγραμμα δημιουργίας υποδομής υγροποιημένου φυσικού αερίου, το οποίο θα μπορούσε να πουληθεί σε μακρινές αγορές, προχωράει με πολύ αργούς ρυθμούς. Δεδομένου ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει ως υπ’ αριθμό 1 στόχο τη μείωση του ποσοστού εισαγωγής φυσικού αερίου από την Ρωσία, το οποίο είναι 30% των συνολικών της αναγκών, είναι ένα αρνητικό στοιχείο για τις ρωσικές πωλήσεις και τα κρατικά έσοδα.

Τα προβλήματα από την ευρωπαϊκή αγορά δεν περιορίζονται μόνο στα παραπάνω. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ψήφισε νόμο βάσει του οποίου δεν επιτρέπεται μια εταιρεία που παράγει και διανέμει το φυσικό αέριο, να κατέχει ταυτόχρονα και τους αγωγούς. Πρόκειται για απόφαση που έχει “εξοργίσει” την Gazprom. Λόγω της γενικότερης ευρωπαϊκής προοπτικής η εταιρεία έχει αναθεωρήσει την στρατηγική της. Τελευταία αποφάσισε να μην προχωρήσει στην εκμετάλλευση του κοιτάσματος Στόκμαν στην Θάλασασσα Μπάρεντς, λόγω αμφιβολιών για τη ζήτηση από την ευρωπαϊκή αγορά.

su-34

Η ρωσική οικονομία συνεχίζει να εξαρτάται από τις πωλήσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου, οι οποίες όμως δεν έχουν σταθερές αλλά κυμαινόμενες τιμές. Το πρόβλημα αυτό αναγνώρισε και ο Βλαντιμίρ Πούτιν κατά τις συσκέψεις για το νέο προϋπολογισμό, αλλά από την άλλη, αν και οι εκτιμήσεις για την πορεία του γίνονται σε βάθος πενταετίας, η Ρωσία συνεχίζει να εξαγγέλλει δεκαετή εξοπλιστικά προγράμματα τεραστίων διαστάσεων.

Το πρόβλημα του ρωσικού προϋπολογισμού δεν έχει να κάνει, βέβαια, μόνο με τα εξοπλιστικά προγράμματα, τα οποία αφορούν σχεδόν αποκλειστικά πλατφόρμες και όχι συστήματα διοίκησης ή άλλους πολλαπλασιαστές ισχύος. Έχει να κάνει και με τη διανομή και κατανομή του πλούτου στην κοινωνία. Οι λαϊκές αντιδράσεις που βλέπουμε κατά καιρούς, όσο κι αν υποτονίζονται από τα ρωσικά ΜΜΕ, είναι σοβαρή ένδειξη των προβλημάτων της εφαρμοζόμενης κοινωνικής πολιτικής και της αυταρχικής διακυβέρνησης του συστήματος Πούτιν με τους σιλοβίκι (siloviki).

Λόγω αυτών των πιέσεων, η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι θα δώσει αυξήσεις και ποσοστό 30% του ΑΕΠ περίπου, στους τομείς της κοινωνικής πολιτικής (Παιδεία, Υγεία, Κοινωνική Ασφάλιση κτλ). Ωστόσο, ο κρατικός προϋπολογισμός του 2013 αναμένεται να παρουσιάσει μείωση και ήδη το ΑΕΠ προσμετράται με τα έσοδα από την ενέργεια να υπολογίζονται με βάση την τιμή των 91 δολλαρίων το βαρέλι. Υπό αυτές τις συνθήκες είναι άγνωστο να τελικά θα δοθούν οι αυξήσεις.

Ειδικότερα, οι εκτιμήσεις της κυβέρνησης για το 2013 είναι αρκετά αισιόδοξες, αν και η κυβερνήσεις πάντοτε ετοίμαζαν τρεις προϋπολογισμούς. Έναν πραγματικό που κατέθεταν στο Κοινοβούλιο, έναν “αισιόδοξο” κι έναν “απαισιόδοξο”, βασιζόμενοι σε θετικές και αρνητικές προβλέψεις αντίστοιχα. Ο τελευταίος προϋπολογισμός θεωρεί ότι θα υπάρξει αύξηση του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος κατά 3,7% και έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών 0,8%. Επιπλέον, προβλέπει μείωση της παραγωγής και της εγχώριας ζήτησης (ζήτηση και επένδυση). Αυτά θα οδηγήσουν σε μεγαλύτερο πληθωρισμό και μείωση του ρυθμού αύξησης των εισαγωγών. Έτσι, η πρόβλεψη για πληθωρισμό της τάξης του 5,5% κάθε άλλο παρά αισιόδοξη είναι, αφού αναμένεται να αυξηθεί η τιμή του ηλεκτρικού μεταξύ 9,1 και 10,6%, του εισιτηρίων κατά 10%, των δημοτικών τελών, της μεταφοράς αγαθών κατά 7% και πολλών άλλων.

Σημαντικό πρόβλημα, σύμφωνα με το Υπουργείο Οικονομικής Ανάπτυξης, παραμένει η έξοδος κεφαλαίων στο εξωτερικό, η οποία θα φτάσει τα 67 δισεκατομμύρια δολλάρια μέχρι το τέλος του έτους. Αντίστοιχα, το εξωτερικό χρέος θα φτάσει τα 597,6 δισεκατομμύρια δολλάρια, ξεπερνώντας κατά 67,8 δισ. δολλάρια τα αποθέματα χρυσού και συναλλάγματος.

Όπως και να έχει, ο προϋπολογισμός που κατατέθηκε στις 29 Νοεμβρίου 2012, για το οικονομικό έτος 2013 και την περίοδο 2014 – 2015, προσπαθεί να συγκεράσει δύο αντικρουόμενα, υπό τις παρούσες συνθήκες, στοιχεία. Την κοινωνική πολιτική, που σημαίνει δαπάνες, και την αναπτυξιακή πολιτική με μείωση ελλειμμάτων σε συνθήκες πληθωρισμού (περίπου 5%), που συνεπάγεται περικοπές.

Σύμφωνα με αναλύσεις οικονομολόγων και αναλυτών ενέργειας, ο ρωσικός προϋπολογισμός μπορεί να παραμείνει ισορροπημένος μόνο αν οι τιμές του πετρελαίου κυμαίνονται μεταξύ 100 και 110 δολλαρίων το βαρέλι. Αντίστοιχο πρόβλημα αντιμετώπισε κατά τη δεκαετία του ’80 και η Σαουδική Αραβία.

Όπως προαναφέραμε το πρόβλημα της εξάρτησης της ρωσικής οικονομίας από την παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου έχει κατανοηθεί από τα στελέχη της κυβέρνησης και για αυτό “γίνεται” προσπάθεια να δοθεί ώθηση σε άλλα παραγωγικά τμήματα της οικονομίας τα οποία θα μπορούσαν να αυξήσουν το ΑΕΠ και να σταθεροποιήσουν τις διακυμάνσεις των τιμών φυσικού αερίου και πετρελαίου.

Russian Armed Forces 1

Στο σημείο αυτό θα θέλαμε να τονίσουμε για ακόμα μία φορά ότι επικίνδυνο προηγούμενο δημιουργείται στην Ελλάδα από όσους δηλώνουν τα “ακριβή” υπολογιζόμενα έσοδα από το φυσικό αέριο των κοιτασμάτων εντός της “Ελληνικής ΑΟΖ”. Ουσιαστικά δε λαμβάνονται σοβαρά υπόψη οι διακυμάνσεις στις τιμές τους, την στιγμή που άλλες χώρες αντιμετώπισαν ή αντιμετωπίζουν το πρόβλημα. Σίγουρα πάντως λύση δεν είναι η επιτάχυνση και η πρόκληση αλλαγών με “βίαιο” τρόπο, ιδιαίτερα μετά από 30 και πλέον έτη απραξίας στον τομέα των διεθνών σχέσεων.

Επιστρέφοντας στα της Ρωσίας, το πρόβλημα στη δημιουργία θετικών αλλαγών στην οικονομία σκοντάφτει σε ένα σοβαρό, που αντιμετωπίζεται σε όλες σχεδόν τις γραφειοκρατίες (όχι με την αρνητική έννοια του όρου γραφειοκρατία), αλλά κυρίως σε αυτές των χωρών που διακυβερνώνται μη δημοκρατικά ή με σκληρά και δυσκίνητα κομματικά συστήματα (η Ελλάδα θα μπορούσε εύκολα να ενταχθεί σε αυτήν την κατηγορία). Ο Βλ. Πούτιν προφανώς και δε διακυβερνά μόνος του την Ρωσία. Ηγείται ενός συστήματος συνεργατών, οι οποίοι έχουν αναλάβει την ηγεσία διαφόρων κυβερνητικών υπηρεσιών, κρατικών φορέων και εταιρειών. Έτσι, η οποιαδήποτε αλλαγή πρέπει να δημιουργηθεί από το ίδιο το σύστημα, προκειμένου να ελέγχεται από αυτό, ώστε να μην υπάρξει αντίπαλος πόλος. Αλλά όταν αυτό γίνεται με τη μορφή της ελεύθερης αγοράς σε μια ευνομούμενη πολιτεία, οι αλλαγές είναι ταχύτερες. Σίγουρα, λοιπόν, κάτι τέτοιο δεν μπορεί να γίνει στην Ρωσία της σημερινής μορφής.

Επανερχόμενοι στο ρωσικό προϋπολογισμό, φαίνεται ότι τα έσοδα από το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο θα φτάσει το 46% των εσόδων με 197 δισεκατομμύρια δολλάρια. Προκειμένου να αποφευχθούν οι αρνητικές επιπτώσεις λήφθηκε η απόφαση να υπολογιστούν τα έσοδα αυτά με βάση τα 91 δολλάρια του βαρελιού, που προαναφέραμε. Αλλά και πάλι η τιμή εξαρτάται από το ρυθμό παραγωγής / ανάπτυξης στην ΕΕ και κυρίως την ευρωζώνη, την Κίνα και άλλες σημαντικές οικονομίες του πλανήτη, και φυσικά την παγκόσμια προσφορά και ζήτηση για ενέργεια. Μέχρι στιγμής πάντως, η ανάγκη για ρωσικό φυσικό αέριο μειώνεται.

Ελλείψει δυνατότητας επιβολής επιπλέον φορολογίας (εκτός κι αν η κυβέρνηση θεωρεί ότι μπορεί να πιέσει περαιτέρω τα οικονομικά των πολιτών), αυτό στο οποίο μπορεί να στραφεί άμεσα η ρωσική οικονομία είναι η αμυντική βιομηχανία, αν κι αυτή μαστίζεται από σωρεία σοβαρών προβλημάτων. Με άλλα λόγια κάνει το ίδιο πράγμα και με την τουρκική. Δημιουργεί ζήτηση, με το κράτος να καθίσταται για μία ακόμα φορά ο μεγαλύτερος αγοραστής στο πλαίσιο μιας κρατικιστικής οικονομίας.

Αυτός είναι και ο λόγος που βλέπουμε ανακοινώσεις για αύξηση στις αμυντικές δαπάνες και τεράστια (σε βαθμό δυσπιστίας) προγράμματα. Αν και θα υλοποιηθούν σε κάποιο βαθμό, εντούτοις υπάρχουν πολλές αμφιβολίες, λόγω κακού ιστορικού, υψηλής παραοικονομίας, χαμηλής τεχνολογικής και παραγωγικής δυνατότητας, και διαφθοράς στις αναθέσεις προγραμμάτων.

Ωστόσο, η ανάπτυξη μέσω της ζήτησης από την πλευρά του κράτους δεν επαρκεί για την πραγματική ανάπτυξη μιας κρατικής οικονομίας, ούτε αποτελεί σταθερό μέτρο στήριξης, αφού ο κρατικός προϋπολογισμός είναι πεπερασμένος. Απαιτείται ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα, της ικανότητας μεγαλύτερης μερίδας των πολιτών να καταναλώσουν και να αποταμιεύσουν, και φυσικά μείωση της διαφθοράς. Μας θυμίζουν όλα αυτά, μέχρι ενός βαθμού, κάτι από Ελλάδα; Πάντως η ανάλυση ενός προϋπολογισμού δεν περιορίζεται στα όσα γράψαμε συντόμως. Η άμεση συνάρτησή του με την στρατηγική μιας χώρας είναι δεδομένη και οι υπεραπλουστεύσεις αναλύσεων περί γεωπολιτικής – γεωστρατηγικής είναι ξεπερασμένες. Πόσο μάλλον οι αναλύσεις που παρουσιάζουν ως τη μεγάλη εικόνα την κατασκευή ενός αγωγού και κάποια μεγάλα έσοδα από το φυσικό αέριο, είναι παντελώς ανεπαρκής. Δυστυχώς, όμως, στην Ελλάδα της υπεραπλούστευσης και της επιστήμης του καφενείου τέτοια φαινόμενα τείνουν να γίνουν κανόνας και να καθιερωθούν στη συνείδηση των πολιτών. Δε θα ήταν έκπληξη αν βλέπαμε να μετουσιώνονται σε κάτι «θεσμικότερο» οι παλαιότερες λογικές δημιουργίας του αγγλικού, γαλλικού και ρωσικού κόμματος, τις οποίες υπηρετούν διάφορα ΜΜΕ και συνδέουν με το τι συνιστά εθνικά/πατριωτικά σωστό ή όχι.

Διαβάστε επίσης:
Μεγάλες απώλειες για την Gazprom. Τι θα γίνει με τα εξοπλιστικά της Ρωσίας;

Προσφορά – Ζήτηση… Μια ξεχασμένη παράμετρος στη ζάλη των “πετρελαίων” του Αιγαίου

Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , , ,

Κατηγορίες: Διεθνείς Σχέσεις & Διεθνής Οικονομία

cube02

Subscribe to our RSS feed and social profiles to receive updates.

Αρέσει σε %d bloggers: